انواع جملات شرطی در انگلیسی (Conditional Sentences in English)

جملات شرطی نوع صفر و نوع اول در انگلیسی

یادگیری جملات شرطی یکی از بخش‌های کلیدی گرامر زبان انگلیسی است، چون به ما اجازه می‌دهد درباره موقعیت‌های واقعی، فرضی یا آینده‌ی محتمل صحبت کنیم. در واقع، جملات شرطی به ما کمک می‌کنند درباره‌ی “اگر”ها (if) در زندگی حرف بزنیم. 😎

در این بخش با دو نوع از پرکاربردترین شرط‌ها یعنی نوع صفر و نوع اول آشنا می‌شویم.


💡 تعریف کلی جمله شرطی

جملات شرطی معمولاً از دو بخش تشکیل می‌شوند:

بخش جمله توضیح مثال
If-clause جمله‌ای که شرط را بیان می‌کند If it rains (اگر باران ببارد)
Main clause جمله‌ای که نتیجه را نشان می‌دهد we will stay home. (در خانه می‌مانیم)

پس ساختار کلی به صورت زیر است:

If + شرط → نتیجه


🌱 جملات شرطی نوع صفر (Zero Conditional)

شرط نوع صفر برای بیان حقایق عمومی، قوانین علمی یا اتفاقات همیشگی به کار می‌رود.
این نوع جمله به واقعیت وابسته است؛ یعنی نتیجه همیشه درست است.

🔹 ساختار جملات شرطی نوع صفر

بخش جمله ساختار
If-clause If + Simple Present
Main clause Simple Present

فرمول کلی:

If + Subject + V1, Subject + V1

🧩 مثال‌های کاربردی

جمله انگلیسی ترجمه فارسی
If you heat water to 100°C, it boils. اگر آب را تا ۱۰۰ درجه گرم کنید، می‌جوشد.
If people don’t eat, they die. اگر مردم غذا نخورند، می‌میرند.
If you mix red and blue, you get purple. اگر قرمز و آبی را مخلوط کنی، بنفش به‌دست می‌آید.

🔸 نکات مهم:

  • در شرط نوع صفر، می‌توانید جای دو جمله را عوض کنید بدون اینکه معنی تغییر کند:

    Water boils if you heat it to 100°C.

  • از این نوع جمله معمولاً برای توضیح پدیده‌های طبیعی، دستورات یا قواعد ثابت استفاده می‌شود.

⚡ جملات شرطی نوع اول (First Conditional)

شرط نوع اول برای موقعیت‌هایی به کار می‌رود که در آینده ممکن است اتفاق بیفتند.
در واقع ما درباره‌ی چیزی حرف می‌زنیم که احتمال وقوعش وجود دارد.

🔹 ساختار جملات شرطی نوع اول

بخش جمله ساختار
If-clause If + Simple Present
Main clause will + Verb (base form)

فرمول کلی:

If + Subject + V1, Subject + will + V1

🧩 مثال‌های کاربردی

جمله انگلیسی ترجمه فارسی
If it rains tomorrow, we will stay home. اگر فردا باران ببارد، در خانه می‌مانیم.
If I see John, I will tell him the news. اگر جان را ببینم، خبر را به او می‌گویم.
If you study hard, you will pass the exam. اگر سخت درس بخوانی، در امتحان قبول می‌شوی.

📊 جدول مقایسه‌ای: شرط نوع صفر و شرط نوع اول

ویژگی شرط نوع صفر (Zero Conditional) شرط نوع اول (First Conditional)
کاربرد حقایق همیشگی، قوانین علمی موقعیت‌های محتمل در آینده
ساختار If + Present Simple, Present Simple If + Present Simple, will + Verb
زمان وقوع همیشگی و قطعی آینده و احتمالی
مثال If you heat ice, it melts. If it rains, we will stay inside.
ترجمه اگر یخ را گرم کنی، آب می‌شود. اگر باران ببارد، داخل می‌مانیم.

🎯 نکات پیشرفته درباره شرط نوع اول

گاهی در جمله‌ی اصلی (main clause) می‌توان به جای will از افعال کمکی یا ساختارهای دیگر استفاده کرد تا حالت‌های مختلفی بسازیم:

ساختار کاربرد مثال
can + V1 نشان دادن توانایی If you try, you can do it.
may + V1 احتمال ضعیف‌تر If we hurry, we may catch the bus.
might + V1 احتمال کم‌تر از may If it’s cold, we might stay home.
should + V1 توصیه یا شرط اخلاقی If you see him, you should apologize.

🪄 تغییر ترتیب اجزای جمله شرطی

  • می‌توان جمله‌ی شرطی را با حذف “if” و استفاده از inversion (وارونگی) رسمی‌تر کرد.
    این روش بیشتر در نوشتار رسمی یا ادبی دیده می‌شود:
جمله عادی جمله با وارونگی
If he comes, I will call you. Should he come, I will call you.

🔍 مثال‌های بیشتر برای تمرین

مثال انگلیسی ترجمه فارسی نوع شرط
If you press this button, the machine starts. اگر این دکمه را فشار دهید، دستگاه شروع به کار می‌کند. نوع صفر
If I find your keys, I’ll call you. اگر کلیدهایت را پیدا کنم، بهت زنگ می‌زنم. نوع اول
If water freezes, it becomes ice. اگر آب یخ بزند، به یخ تبدیل می‌شود. نوع صفر
If she studies tonight, she will finish her project. اگر امشب درس بخواند، پروژه‌اش را تمام می‌کند. نوع اول

✍️ تمرین پیشنهادی

جملات زیر را کامل کن:

  1. If you heat metal, it ________.
  2. If I finish my homework early, I ________ watch TV.
  3. If the teacher comes late, students ________ wait outside.
  4. If people smoke too much, they ________ sick.
  5. If it rains, we ________ go out.

🔹 پاسخ‌ها در بخش دوم مقاله بررسی خواهند شد.


💭 جملات شرطی نوع دوم (Second Conditional)

جملات شرطی نوع دوم برای بیان شرایط خیالی، غیرواقعی یا بسیار بعید در زمان حال یا آینده به کار می‌روند.
یعنی چیزی که ممکن نیست یا بعید است اتفاق بیفتد.

مثلاً:

If I were rich, I would buy a villa in Spain.
(اگر پولدار بودم، در اسپانیا ویلا می‌خریدم.)

در واقع من الان پولدار نیستم! 😅
این جمله درباره یک موقعیت خیالی در زمان حال است.


🔹 ساختار شرطی نوع دوم

بخش جمله ساختار
If-clause If + Past Simple
Main clause would + Verb (base form)

فرمول کلی:

If + Subject + V2, Subject + would + V1


🧩 مثال‌های کاربردی

جمله انگلیسی ترجمه فارسی
If I had a car, I would drive to work. اگر ماشین داشتم، با آن به سر کار می‌رفتم.
If she knew his number, she would call him. اگر شماره‌اش را می‌دانست، به او زنگ می‌زد.
If it didn’t rain, we would go for a walk. اگر باران نمی‌بارید، برای پیاده‌روی می‌رفتیم.

⚠️ نکات کلیدی در شرط نوع دوم:

  1. در جمله‌ی شرطی نوع دوم، زمان گذشته ساده فقط برای نشان دادن «غیرواقعی بودن» به کار می‌رود، نه گذشته واقعی.

    If I were you, I would take the job.
    (اگر جای تو بودم، آن کار را قبول می‌کردم.)
    🔸 در زبان رسمی و گرامر صحیح، همیشه برای همه‌ی فاعل‌ها از were استفاده می‌شود (نه was).

  2. می‌توان به جای would از افعال کمکی دیگر استفاده کرد:
فعل کاربرد مثال
could + V1 توانایی در موقعیت خیالی If I had time, I could learn Spanish.
might + V1 احتمال ضعیف‌تر If he studied, he might pass the exam.

🎯 جدول خلاصه شرط نوع دوم

ویژگی توضیح
زمان فعل در if-clause Past Simple
زمان فعل در main clause would / could / might + Verb
کاربرد شرایط خیالی یا بعید در زمان حال و آینده
مثال If I were you, I would study harder.

⏳ جملات شرطی نوع سوم (Third Conditional)

شرط نوع سوم برای بیان شرایط غیرواقعی در گذشته استفاده می‌شود.
یعنی ما درباره چیزی حرف می‌زنیم که در گذشته اتفاق نیفتاده، اما تصور می‌کنیم اگر اتفاق می‌افتاد، نتیجه‌اش چه می‌شد.

مثلاً:

If I had studied harder, I would have passed the exam.
(اگر بیشتر درس خوانده بودم، در امتحان قبول می‌شدم.)

در واقع، من درس نخوانده‌ام و مردود شده‌ام. 😅


🔹 ساختار شرطی نوع سوم

بخش جمله ساختار
If-clause If + Past Perfect
Main clause would have + Past Participle

فرمول کلی:

If + Subject + had + V3, Subject + would have + V3


🧩 مثال‌های کاربردی

جمله انگلیسی ترجمه فارسی
If I had known about the meeting, I would have attended. اگر از جلسه خبر داشتم، شرکت می‌کردم.
If they had left earlier, they wouldn’t have missed the train. اگر زودتر رفته بودند، قطار را از دست نمی‌دادند.
If you had called me, I would have helped you. اگر به من زنگ زده بودی، کمکت می‌کردم.

⚙️ نکات مهم شرط سوم:

  1. زمان در بخش if همیشه گذشته کامل (Past Perfect) است.
    یعنی از فعل had + V3 استفاده می‌کنیم.
  2. در بخش نتیجه از would have + V3 استفاده می‌شود.
  3. برای حالت‌های دیگر می‌توان از افعال کمکی زیر استفاده کرد:
فعل کاربرد مثال
could have + V3 توانایی در گذشته خیالی If I had left earlier, I could have caught the bus.
might have + V3 احتمال ضعیف‌تر If he had studied, he might have passed.

📊 جدول مقایسه‌ای شرط دوم و شرط سوم

ویژگی شرط نوع دوم (Second Conditional) شرط نوع سوم (Third Conditional)
زمان شرط Past Simple Past Perfect
زمان نتیجه would + V1 would have + V3
کاربرد شرایط خیالی در حال یا آینده شرایط غیرواقعی در گذشته
مثال If I were rich, I would buy a car. If I had been rich, I would have bought a car.
ترجمه اگر پولدار بودم، ماشین می‌خریدم. اگر پولدار بودم (در گذشته)، ماشین خریده بودم.

💬 تفاوت ظریف بین شرط دوم و سوم

🔸 شرط دوم → درباره‌ی «حال یا آینده‌ی غیرواقعی» صحبت می‌کند.
🔸 شرط سوم → درباره‌ی «گذشته‌ای که دیگر تغییر نمی‌کند» صحبت می‌کند.

نوع شرط سوال پاسخ
دوم اگر الان می‌توانستی پرواز کنی چه می‌کردی؟ If I could fly, I would travel the world.
سوم اگر دیروز می‌توانستی پرواز کنی چه می‌شد؟ If I had been able to fly, I would have visited Paris.

🔁 ترکیب شرط دوم و سوم (Mixed Conditionals)

گاهی دو زمان را با هم ترکیب می‌کنیم: شرط درباره‌ی گذشته است ولی نتیجه درباره‌ی حال.
به این نوع جمله، شرط ترکیبی (Mixed Conditional) می‌گویند.

مثلاً:

If I had studied medicine, I would be a doctor now.
(اگر پزشکی خوانده بودم، حالا دکتر بودم.)

🔹 ساختار ترکیبی:
If + Past Perfect, would + Verb


🧩 تمرین برای تقویت شرط دوم و سوم

جملات زیر را کامل کن 👇

  1. If I _______ (be) taller, I _______ (play) basketball.
  2. If they _______ (study) harder, they _______ (pass) the test.
  3. If she _______ (know) the answer, she _______ (tell) us.
  4. If I _______ (not miss) the bus, I _______ (arrive) on time.
  5. If we _______ (have) more time, we _______ (visit) you yesterday.

پاسخ‌های پیشنهادی در بخش سوم مقاله بررسی می‌شوند.


جملات شرطی ترکیبی و کاربردهای پیشرفته (Mixed & Advanced Conditionals)


🔄 جملات شرطی ترکیبی (Mixed Conditionals)

همان‌طور که در بخش قبل اشاره شد، mixed conditionals زمانی استفاده می‌شوند که شرط و نتیجه در دو زمان متفاوت (حال و گذشته) اتفاق بیفتند.
در واقع، این جملات ترکیبی از شرط نوع دوم و سوم هستند.


💡 نوع اول از شرط ترکیبی: گذشته → حال

این ساختار وقتی استفاده می‌شود که شرط مربوط به گذشته باشد ولی نتیجه در حال حاضر دیده شود.

If I had studied harder, I would have a better job now.
(اگر در گذشته بیشتر درس خوانده بودم، حالا شغل بهتری داشتم.)

🔹 ساختار:

If + Past Perfect, would + Verb

بخش زمان مثال
شرط گذشته (had + V3) If I had gone to university,
نتیجه حال (would + V1) I would have a degree now.

💡 نوع دوم از شرط ترکیبی: حال → گذشته

این ساختار زمانی به کار می‌رود که شرط به زمان حال اشاره دارد اما نتیجه مربوط به گذشته است.

If I were more careful, I wouldn’t have lost my wallet.
(اگر الان آدم محتاط‌تری بودم، کیفم را از دست نداده بودم.)

🔹 ساختار:

If + Past Simple, would have + V3

بخش زمان مثال
شرط حال (Past Simple) If I were smarter,
نتیجه گذشته (would have + V3) I would have avoided that mistake.

📊 جدول مقایسه‌ای انواع شرط ترکیبی

نوع زمان شرط زمان نتیجه مثال ترجمه
Mixed 1 گذشته حال If I had worked harder, I would be rich now. اگر بیشتر کار کرده بودم، حالا ثروتمند بودم.
Mixed 2 حال گذشته If I were more patient, I wouldn’t have argued yesterday. اگر صبورتر بودم، دیروز دعوا نمی‌کردم.

🧠 نکات کلیدی درباره Mixed Conditionals

  1. در شرط ترکیبی، دو زمان مختلف در جمله داریم.
    شرط و نتیجه در یک بازه زمانی نیستند.
  2. استفاده از این ساختار در نوشتارهای ادبی و داستانی بسیار رایج است.
  3. در گفتار روزمره، اغلب اختصار یا تغییر فعل کمکی اتفاق می‌افتد:
جمله رسمی شکل گفتاری
If I had studied more, I would be a doctor now. I’d be a doctor now if I’d studied more.

💬 کاربردهای خلاقانه جملات شرطی در مکالمه

زبان انگلیسی روزمره پر از شرط‌های کوتاه، طنزآمیز یا غیررسمی است. بیایید چند مورد را ببینیم 👇

😄 مثال‌های محاوره‌ای:

جمله ترجمه
If I were you, I wouldn’t worry about it. اگر جای تو بودم، نگرانش نمی‌شدم.
If you say so! هر چی تو بگی! (شرطی طنزآمیز)
If only I had more time! کاش زمان بیشتری داشتم!
If it weren’t for you, I’d be lost. اگه تو نبودی، گم می‌شدم.

🧩 تفاوت بین شرط‌های رسمی و غیررسمی

گاهی در مکالمه روزمره انگلیسی، ساختار شرطی تغییر می‌کند یا ساده‌تر می‌شود.
در جدول زیر تفاوت میان زبان رسمی و غیررسمی را می‌بینی 👇

نوع زبان رسمی زبان غیررسمی ترجمه
شرط اول If it rains, we will stay home. We’ll stay home if it rains. اگر باران ببارد، در خانه می‌مانیم.
شرط دوم If I were rich, I would buy a yacht. I’d buy a yacht if I were rich. اگر پولدار بودم، قایق می‌خریدم.
شرط سوم If I had known, I would have called you. I’d have called if I’d known. اگر می‌دانستم، زنگ می‌زدم.

🔹 نکته:
در گفتار طبیعی، اغلب از کوتاه‌سازی (contraction) استفاده می‌شود مثل:

  • I would → I’d
  • I had → I’d
  • We will → We’ll

🧩 تفاوت معنایی بین if و unless

در جملات شرطی، گاهی به جای if از unless استفاده می‌شود.
unless به معنی «مگر اینکه» است و ساختار جمله را منفی می‌کند.

if unless
If you study, you will pass. Unless you study, you won’t pass.
اگر درس بخوانی، قبول می‌شوی. مگر اینکه درس بخوانی، قبول نمی‌شوی.

💬 استفاده از “if only” و “wish” در شرط‌ها

عبارت‌های if only و wish معمولاً در جمله‌هایی به کار می‌روند که گوینده از وضع موجود ناراضی است و آرزو دارد چیزی فرق می‌کرد.

عبارت زمان مثال ترجمه
If only + Past Simple حال خیالی If only I had more time! کاش وقت بیشتری داشتم!
If only + Past Perfect گذشته خیالی If only I had listened to you! کاش به حرفت گوش داده بودم!
I wish + Past Simple حال خیالی I wish I were rich. کاش پولدار بودم.
I wish + Past Perfect گذشته خیالی I wish I had studied harder. کاش بیشتر درس خوانده بودم.

🔍 نکات ریز و حرفه‌ای در استفاده از شرط‌ها

  1. حذف if و وارونگی (Inversion):
    در سبک رسمی، به جای if می‌توان از وارونگی استفاده کرد:

    • If I had known → Had I known

      Had I known, I would have helped.
      (اگر می‌دانستم، کمک می‌کردم.)

  2. مکمل شرطی با “otherwise”:

    Hurry up, otherwise we’ll miss the train.
    (عجله کن، وگرنه قطار را از دست می‌دهیم.)

  3. جملات شرطی بدون if (Implicit Conditionals):
    • Say something, and I’ll help you.
      (فقط بگو، کمکت می‌کنم.)
    • Do that again, and you’re fired!
      (دوباره این کار را بکن، اخراجی!)

🧮 جدول خلاصه تمام انواع شرطی تا اینجا

نوع شرط زمان شرط زمان نتیجه کاربرد مثال
نوع صفر Present Simple Present Simple حقایق و قوانین عمومی If you heat ice, it melts.
نوع اول Present Simple will + Verb شرایط محتمل آینده If it rains, we will stay home.
نوع دوم Past Simple would + Verb شرایط خیالی حال یا آینده If I were you, I’d study more.
نوع سوم Past Perfect would have + V3 شرایط غیرواقعی در گذشته If I had studied, I’d have passed.
ترکیبی ۱ Past Perfect would + Verb شرط گذشته، نتیجه حال If I had studied, I’d have a better job now.
ترکیبی ۲ Past Simple would have + V3 شرط حال، نتیجه گذشته If I were smarter, I wouldn’t have failed.

🧩 تمرین کاربردی

جملات زیر را با ساختار شرطی مناسب کامل کن 👇

  1. If I _______ (win) the lottery, I _______ (buy) a new house.
  2. If she _______ (know) about the party, she _______ (come).
  3. If I _______ (be) you, I _______ (apologize).
  4. If they _______ (study) harder, they _______ (pass) the exam.
  5. If he _______ (not lose) his job, he _______ (travel) this summer.

جملات شرطی نوع سوم (Third Conditional Sentences)

جملات شرطی نوع سوم برای صحبت درباره‌ی اتفاقاتی در گذشته به کار می‌روند که رخ نداده‌اند، اما ما درباره‌ی نتایج احتمالی آن‌ها در صورت وقوع صحبت می‌کنیم.
به عبارت ساده‌تر، این نوع از جملات شرطی برای پشیمانی‌ها و فرض‌های غیرواقعی در گذشته استفاده می‌شود.


💡 ساختار جملات شرطی نوع سوم

ساختار پایه‌ای این نوع جمله به شکل زیر است:

بخش شرطی (If-Clause) بخش نتیجه (Main Clause)
If + Past Perfect (had + past participle) would have + past participle

📘 فرمول کلی:
If + had + past participle, would have + past participle


🌈 مثال‌های ساده

جمله ترجمه
If I had studied harder, I would have passed the exam. اگر بیشتر درس خوانده بودم، در امتحان قبول می‌شدم.
If they had left earlier, they wouldn’t have missed the train. اگر زودتر رفته بودند، قطار را از دست نمی‌دادند.
If she had known about the meeting, she would have attended. اگر از جلسه خبر داشت، شرکت می‌کرد.
If we had taken an umbrella, we wouldn’t have gotten wet. اگر چتر برده بودیم، خیس نمی‌شدیم.

🎯 کاربردهای اصلی شرطی نوع سوم

کاربرد توضیح
بیان پشیمانی‌ها وقتی می‌خواهیم از کاری که نکردیم یا اتفاقی که نیفتاد ابراز تأسف کنیم.
فرض‌های غیرواقعی در گذشته وقتی می‌خواهیم درباره شرایطی صحبت کنیم که در گذشته می‌توانست متفاوت باشد.
تحلیل اشتباهات گذشته برای بررسی علت‌های احتمالی رخدادهای گذشته.

🧠 نکات کلیدی در جملات شرطی نوع سوم

  1. در بخش شرطی همیشه از had + past participle استفاده می‌شود.
    If I had known…
  2. در بخش نتیجه معمولاً از would have + past participle استفاده می‌شود، اما گاهی بسته به شدت یا حالت جمله می‌توان از موارد زیر استفاده کرد:
    • could have + past participle → نشان‌دهنده امکان
    • might have + past participle → نشان‌دهنده احتمال
  3. ترتیب جمله را می‌توان عوض کرد:
    If I had seen her, I would have said hello.
    I would have said hello if I had seen her.

🔄 شکل کوتاه‌شده (Inversion)

در زبان انگلیسی رسمی‌تر، می‌توان if را حذف کرد و جمله را وارونه نوشت:

جمله معمولی جمله با Inversion
If I had known, I would have helped you. Had I known, I would have helped you.
If they had arrived earlier, they would have seen her. Had they arrived earlier, they would have seen her.

🟢 نکته: در حالت وارونه، بعد از had فاعل مستقیماً می‌آید و if حذف می‌شود.


⚖️ مقایسه شرطی نوع دوم و سوم

ویژگی شرطی نوع دوم شرطی نوع سوم
زمان اشاره حال یا آینده غیرواقعی گذشته غیرواقعی
ساختار شرط If + past simple If + past perfect
ساختار نتیجه would + base verb would have + past participle
نمونه If I were rich, I would buy a car. If I had been rich, I would have bought a car.
کاربرد فرض محال در حال فرض محال در گذشته

🪄 افعال کمکی جایگزین در بخش نتیجه

در جملات شرطی نوع سوم، افعال کمکی مانند could و might جایگزین would می‌شوند تا معنای جمله کمی تغییر کند:

فعل کمکی معنی مثال
would have نتیجه قطعی یا فرض قطعی If I had known, I would have helped.
could have امکان انجام کاری If I had known, I could have helped.
might have احتمال ضعیف‌تر If I had known, I might have helped.

🔍 تمرین تشخیصی

در کدام جمله از شرطی نوع سوم استفاده شده است؟

  1. If she were here, she would help.
  2. If I had seen him, I would have told you.
  3. If they study hard, they will pass.

پاسخ: جمله شماره ۲ — چون از had seen و would have told استفاده شده است.


🧩 تمرین نوشتاری (Writing Practice)

جملات زیر را با شرطی نوع سوم کامل کنید:

  1. If I ______ (know) about the party, I ______ (go).
  2. If they ______ (not forget) the keys, they ______ (enter) the house.
  3. If we ______ (book) the tickets earlier, we ______ (get) better seats.

🔸 پاسخ پیشنهادی:

  1. If I had known, I would have gone.
  2. If they hadn’t forgotten, they would have entered.
  3. If we had booked, we would have gotten better seats.

📊 جدول خلاصه کاربردی شرطی نوع سوم

بخش ساختار مثال معنی
شرط If + had + past participle If I had studied… اگر درس خوانده بودم…
نتیجه would have + past participle …I would have passed. قبول می‌شدم.
امکان could have + past participle …I could have passed. می‌توانستم قبول شوم.
احتمال might have + past participle …I might have passed. شاید قبول می‌شدم.

💬 چند جمله برای تمرین مکالمه

جمله انگلیسی ترجمه
If I had met you earlier, my life would have been different. اگر زودتر با تو آشنا شده بودم، زندگیم متفاوت می‌بود.
If he had driven more carefully, the accident wouldn’t have happened. اگر با دقت‌تر رانندگی کرده بود، تصادف رخ نمی‌داد.
If they had told us the truth, we would have trusted them. اگر حقیقت را گفته بودند، به آن‌ها اعتماد می‌کردیم.

نظرات کاربران

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *